დავით აფრასიძეს
მოწვეული მკვლევარი
პოლიტიკური მეცნიერების დეპარტამენტი
დიუკის უნივერსიტეტი
1011 Anderson St. c/o David Siroky
Durham, NC  
27705, აშშ
 
დათო

არ შემიძლია არ მოგწერო პასუხი. თუნდაც იმიტომ, რომ შენს წერილში მითითებებია არა მარტო ჩემს ამას წინათ დაწერილ ტექსტზე (სიმონ ჯანაშიას პასუხად „მისაღები გამოცდები, რეპეტიტორები და სამართლიანობა“) არამედ უნივერსიტეტზეც, რომელსაც მე და შენ წარმოვადგენთ.

თან, რამდენიმე პასაჟი შენს წერილში მაძლევს უფლებას ვივარაუდო, რომ შენ ჟანრულად უფრო პირად კორესპოდენციას წერდი, საჯარო მსჯელობაზე გაშარჟებული ალუზიით, ვიდრე საჯარო მსჯელობას. მაგრამ რაკი ჩვენი დიდი შეთანხმების შედეგად აზრის (აზრის, და არა უაზრობის) ნებისმიერმა გამოვლინებამ უნდა დაიკავოს თავისი კუთვნილი ადგილი კიბერ-სამოქალაქო სიცრცეში (azrebi.ge-ზე) და არ შეიზღუდოს, მეც ამავე სივრციდან გპასუხობ.

ამიტომ, ამ წერილს შენს ტექსტში შენდა უნებლიეთ წარმოშობილი გაუგებრობების განმარტებების და უზუსტობების დაძლევის ფუნცია უფრო აქვს, ვიდრე დამოუკიდებელი აზრის გამოთქმის. მე არ დავიწყებ აკადემიურ კამათს იმ, ჩემი აზრით უკვე მოძველებული იდეის შესახებ, რომლის მიხედვითაც სახელმწიფო განხილულია როგორც ექსკლუზიურად სამართლიანობის ინსტირუმენტი, ხოლო საზოგადოება - როგორც ექსკლუზიურად თავისუფალი ბაზრის. აქვე დავძენ, რაც შენ გახსოვს, ალბათ, რომ მე პირადად „რაციონალური არჩევანის თეორიას“ არანაირად არ ვემხრობი და უამარავი მაგალითის მოყვანა შემიძლია მის საწინაამღდეგოდ. მაგრამ ამის შესახებ, სხვა დროს. ასევე, ამ მოვყვები, როგორია „კარგი უმაღლესი განათლების სისტემის“ საფუძვლები - მაგალითად მანდ, აშშ-ში. ამჯერად შენი წერილის რამდენიმე ადგილი მინდა დავაზუსტო-განვმარტო:

შენ წერ:  „მოდით შევხედოთ თევზაძის მოდელს: არსებობს სათემო კოლეჯების სისტემა, სადაც სწავლის დასაწყებად გამოცდის ჩაბარება საჭირო არაა. აქ მიდიან სტუდენტობის კანდიდატები,  რომლებსაც უნივერსიტეტში ჩაბარების კონკურენციის დაძლევის ნაკლები შანსი აქვთ, ირჩევენ ხელობას (რეგიონისთვის მნიშვნელოვანს!). საკუთარი სურვილით იუმჯობესებენ აკადემიურ უნარებსაც და თუ სურთ, შემდეგ უნივერსიტეტშიც გააგრძელებენ სწავლას ან პროფესიულ საქმიანობას დაიწყებენ. იგულისხმება, რომ ამ სისტემას სახელმწიფო ქმნის, პრიორიტეტებსაც (რეგიონისთვის რაა მნიშვნელოვანი) იგი განსაზღვრავს, ანუ ყველაფერი ძირითადად სახელმწიფო ინვესტიციით კეთდება“ (კურსივი ჩემია - გ.თ.). - სულაც არ იგულისხმება. ჯერ ერთი, კარგი იქნებოდა სადმე დიუკის უნივერსიტეტის მეზობლად სათემო კოლეჯი გენახა და მის ადმინისტრატორებს დალაპრაკებოდი. დარწმუნდებოდი, რომ მიუხედავად იმისა, რომ სათემო კოლეჯი მთლიანად შტატის დაფინანსებაზეა, არავინ არ უსაზღვრავს ამ კოლეჯს პრიორიტეტებს „ზემოდან“ და ისინი საკმაოდ წარმატებულად მუშაობენ ამ „შტატური ზედამხედველობის“ ქვეშ. თან, აქვე ვიტყვი, რომ მე სულ არ ვფიქრობ, რომ სათემო უნივერსიტეტები საქართველოში მხოლოდ სახელმწიფო დაფინანსებაზე უნდა მუშაობდნენ. ვფიქრობ, ისინი წარმატებით გაართმევენ თავს თავიანთი ბიუჯეტის 50-60 %-ის სწავლების გადასახადის სახით მიღებას (როგორც ეს, მაგალითად, ჩილეშია).
 
ამბობ: „სახელმწიფომ მართლაც დაამარცხა კორუფცია საჯარო უმაღლეს სასწავლებლებში, მაგრამ ამისთვის დაამყარა მკაცრი კონტროლი უმაღლესი განათლების სისტემაზე“ - მკაცრ კონტროლში ალბათ აკრედიტაციის სამსახურს გულისხმობ. გეთანხმები, რომ საქართველოში აკრედიტაციის დღევანდელ პროცესს მართლაც სჭირდება უფრო გასაზოგადოებრიობა. მაგრამ ამ განსაზოგადოებრიობამ, წესით, უფრო მეტი „სიმკაცრე“ და „გარკვეულობა“ უნდა შეიტანოს უმაღლესი განათელბის სისტემაში, ვიდრე ახლაა: ვფიქრობ, აკრედიტაციის პროცესის სახელმწიფოს ხელში ყოფნა უქვემდებარებს მას პოლიტიკურ მიზნებს და აცილებს განათლების პროცესის რეალურ მონაწილეობით მართვას. მაგალითისათვის, შემიძლია გითხრა, რომ საქართველოში აკრედიტირებული ვერცერთი კერძო და ძალიან ბევრი სახელმწიფო უნივერსიტეტი ვერ გაივლიდა აკრედიტაციას ახალი ინგლისის მააკრედიტირებელ სამსახურში (დარწმმუნებული არ ვარ, მაგრამ მგონი დიუკის უნივერსიტეტი ამ ორგანიზაციაში იღებს აკრედიტაციას), ვერც ახლა (იმედია ამაში ეჭვი არ გეპარება), და ვერც 100 წლის წინათ.
 
შენ წერ: „შეხედეთ ილია ჭავჭავაძის სახელმწიფო უნივერსიტეტს, რომელიც ახერხებდა განსხვავებული მოდელი შეეთევაზებინა სტუდენტებისათვის - კოლეჯის ლიბერალური მოდელი, როგორ აპირებს იგი ამ მოდელის განხორციელებას კიდევ უფრო უნიფიცირებული მისაღები საგამოცდო სისტემის პირობებში?“ - გპასუხობ: ჩვენ ვეუბნებით აბიტურიენტებს, რომ რომელიც უნდათ ის გამოცდა ჩააბარონ მეოთხედ ჩასაბარებელი გამოცდებიდან (7-იდან). ანუ, რომელ საგანშიც თავს ძლიერად გრძნობენ, იმ საგნით დააგროვონ საჭირო ქულები. დამეთანხმები, ამით ჩვენს ლიბერალურ პრინციპებზე მოწყობილი კოლეჯების იდეას და ოპერირებას არაფერი ემუქრება.
 
ასევე, წერ „უმაღლესი განათლება მომგებიანი ბიზნესი უნდა გახდეს.“ ამაზე მეგონა თბილისშივე დავამთავრეთ საუბრები. მაგრამ როგორც ჩანს, რაღაც დაგვაკლდა. არადა,  საკმარისი იქნებოდა დიუკის უნივერსიტეტის ადმინისიტრაციას დალაპარაკებოდი და მოგეთხოვა ახსნა, თუ როგორი მომგებიანი ბიზნესია უმაღლესი განათლება აშშ-ში: ჯერ ერთი, აშშ-ში განათლება საერთოდ საქველმოქმედო საქმინობაა. მეორეც, საუკეთესო კერძო და კვლევითი უნიევრსიტეტების ბიუჯეტის მაქსიმუმ 40 % თუა სწავლების გადასახადით და კომერციული საქმიანობით შედგენილი (სახელმწიფო კვლევით უნივერსიტეტებში  - მაგ. UCLA-ში - კიდევ უფრო ცოტა). მესამეც - თითებზეა ჩამოსათვლელი წარმატებული მოგებაზე  ორიენტირებული უმაღლესი სასწავლებლები მსოფლიოში (ფენიქსის უნივერსიტეტი აშშ-ში, ბუკინგემის უნივერსიტეტი - დიდ ბრიტანეთში. ერთი-ორი ბიზნეს-სკოლა ევროპაში და აშშ-ში. აღსანიშნავია, რომ ყველა ეს ჩამოთვლილი - სასწავლო უნივერსიტეტი და კოლეჯია, და არამც და არამც კვლევითი). ის, რომ უნვერსიტეტები ფულს იღებენ სწავლაში, ეს არც მათ მომგებიანობაზე მიუთითებს (როგორც ეს შეიძლება გარეშე, საქმეში ჩაუხედავ თვალს ეჩვენოს) და არც მათ პრიმიტიულად გაგებულ ბიზნესად (მოგება-წაგება-გავყიდე-ვიყიდე-მოვიგე) ყოფნას.
 
წერ, რომ „ლიცენზირების წესში საჭიროა მეტი ხელშეწყობა კერძო უმაღლესი სასწავლებლების გაჩენისათვის - მათ შორის მრავალფეროვანი სახის (კოლეჯები, პროფესიული, მოკლევადიანი პროგრამები და ა.შ.);“ - არ გეთანხმები, მაგრამ ამჯერად იმიტომ, რომ ნაკლებად რადიკალური და ნაკლებად ლიბერალური ხარ; უმაღლესი სასწავლებლების ლიცენზირების წესი ალბათ ყველაზე უფრო ძველი წესია, რომელიც საქართველოს უმაღლესი განათლების სისტემას „წინა ცხოვრებიდან“ დარჩა და მისი საერთოდ გაუქმება და უფრო საზოგადოებრივი მექანიზმებითაა ჩანაცვლება საჭირო. მაგ. საბანკო გარანტიის შემოღებით, რომელიც ახალ კერძო უმაღლეს სასწავლებელს ბანკებთან დააკავშირებს. არ გეგონოს რომ სიტყვაზე დამიჭირე და მეტყვი, რომ „აბა შენ არ ამბობ, უნივერსიტეტი ბიზნესი არ არისო?“. ბანკი იმიტომ კი არ იქნება უნივერსიტეტის მხარდაჭერით დაინტერესებული, რომ ეს საქმე ბიზნესია, არამედ იმიტომ, რომ ეს საქმე, თუკი ის წარმატებულია, დიდი მოცულობის ფულის ბრუნვას იწვევს, რაც, დამეთანხმები, საკმარისი საფუძელია ბანკისათვის, გასწიოს გონივრული რისკი და მისცეს უნივერსიტეტს საბანკო გარანტია.
 
შენ ჩვენი ძველი არგუმენტი მოგყავს, რომელიც, მგონია, რომ ჩვენი რეალობის გათვალისიწნებით, არასწორია: „მეც ვემხრობი სიმძიმის ცენტრის სკოლისკენ გადატანას, მაგრამ მიმაჩნია, რომ ასეთი საფეხური სწორედ გრანტის უნარებზე მიბმა იყო!)“ - როგორც უკვე აღვნიშნე ჩემს წერილში („„მისაღები გამოცდები, რეპეტიტორები და სამართლიანობა““12.11.09), სამწუხაროთ, ჩვენში არსებული საზოგადოებრივი ცნობიერება გამორიცხავს სწავლების ავტონომიურ, გამოცდისაგან დამოუკიდებელ მოტივაციას. ამიტომ, მე ეს არ მიხარია, მაგრამ ვაცნობიერებ, რომ იძულებულნი ვართ სასკოლო გამოსაშვები გამოცდების შემოღებით დავიწყოთ ცოდნაზე დამყარებული საზოგადოების აუცილებელი წინაპირობების შექმნა.
 
და ბოლოს, შენ წერ: „ამგვარ სისტემაში სახელმწიფო თავისი საჯარო უმაღლესებით ერთ-ერთი მოთამაშე იქნება და არა ერთადერთი და სათემო კოლეჯების იდეასაც მეტი ეფექტის მოტანა შეეძლება“ - თუკი კვლევით უნივერსიტეტებს გულისხმობ, მე ვისურვებდი, რომ საქართველოში ამ მხრივ ისეთივე ვითარება იყოს როგორც მანდ - და რომ საუკეთესო კვლევითი უნვერსიტეტები კერძოები იყვნენ. მაგრამ სამწუხაროდ, ისევე როგორც მთელს ევროპაში, საქართველოშიც კვლევითი უნივერსიტეტების სფეროში სახელმწიფო ერთადერთი მოთამაშეა. რაც შეეხება სასწავლოს - ასე სულაც არ არის და ეს შენც კარგად იცი. ხოლო რაც შეეხება სათემო კოლეჯებს - მხოლოდ სოციალურ რეალობასთან შეხებადაკარგული, მემარჯვენე ეკონომისტი თუ დახატავს ისეთ სურათს, სადაც სათემო კოლეჯები მოგებაზე ორიენტირებული ბიზნეს-პროექტია.
 
მოკითხვა ოჯახს
 
საუკეთესო სურვილებით
 
გიგი.